मध्य रेल्वेच्या सोलापूर विभागाने, सोलापूर यार्डातील नवीन ‘रोड ओव्हर ब्रिज’ (ROB) च्या बांधकामाच्या अनुषंगाने, ‘ओव्हरहेड इक्विपमेंट’ (OHE) मध्ये सुधारणा करण्याचे एक व्यापक कार्य हाती घेतले आहे. १४ डिसेंबर २०२५ रोजी सोलापूर यार्डातील १०३ वर्षे जुना ROB यशस्वीरित्या पाडल्यानंतर, ‘भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणा’ने (NHAI) नवीन पुलाच्या बांधकामाला सुरुवात केली. या महत्त्वपूर्ण पायाभूत सुविधा प्रकल्पाला गती देण्यासाठी आणि रेल्वेचे कामकाज सुरक्षितपणे सुरू राहावे यासाठी, सोलापूर विभागाच्या ‘इलेक्ट्रिकल ट्रॅक्शन डिस्ट्रिब्युशन’ (TRD) विभागाने सोलापूर स्टेशन यार्डाच्या बाधित क्षेत्रात विद्यमान OHE जाळ्यामध्ये (नेटवर्कमध्ये) बदल करण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य हाती घेतले आहे.
जुन्या पुलाच्या रचनेखाली असलेल्या OHE ला, पुलाच्या रचनेपासून तसेच त्याखालून धावणाऱ्या गाड्यांपासून ‘इलेक्ट्रिकल क्लिअरन्स’च्या संदर्भात गंभीर मर्यादा होत्या. परिणामी, या विभागात OHE ची एक विशेष रचना तयार करण्यात आली होती. नवीन ROB चे बांधकाम सध्या प्रगतीपथावर असल्याने, विभागाने या विशेष रचनेचे रूपांतर एका ‘पारंपारिक OHE प्रणाली’मध्ये करण्यास सुरुवात केली आहे. या बदलामुळे गाड्यांचा वेग वाढवणे शक्य होईल, इलेक्ट्रिकल क्लिअरन्समध्ये सुधारणा होईल आणि रेल्वेच्या कामकाजाची सुरक्षा लक्षणीयरीत्या वाढेल.
अतिशय काटेकोर नियोजन आणि सखोल समन्वयानंतर, २२ मे २०२६ रोजी या कामाला सुरुवात झाली. सोलापूरमधून जाणाऱ्या मुंबई-चेन्नई या अत्यंत व्यस्त आणि ‘सुवर्ण चतुष्कोण’ मार्गाचे (Golden Quadrilateral route) धोरणात्मक महत्त्व लक्षात घेता, रेल्वेच्या कामकाजात किमान व्यत्यय येईल अशा पद्धतीने हे काम पूर्ण करण्यावर विशेष भर देण्यात आला आहे. या महत्त्वपूर्ण कामाची अंमलबजावणी जलदगतीने करण्यासाठी, ‘ब्लॉक’च्या कालावधीत सुमारे ३० कर्मचाऱ्यांचा समावेश असलेल्या चार विशेष पथकांना, दोन ‘टावर वॅगन्स’ आणि एका ‘रेल क्रेन’सह सतत कामावर तैनात करण्यात आले आहे. कडाक्याच्या उन्हाळ्याची आणि उष्ण हवामानाची पर्वा न करता, ही पथके आपापसांत निकटचा समन्वय साधून आणि ‘मिशन मोड’वर काम करत आहेत, जेणेकरून OHE मधील बदलांचे हे काम निर्धारित वेळेत पूर्ण करता येईल.
या प्रकल्पात अभियांत्रिकी क्षेत्रातील काही महत्त्वपूर्ण आव्हानांवर मात करणे देखील समाविष्ट होते. कामाच्या ठिकाणी असलेला एक OHE ‘पोर्टल’, प्रस्तावित ROB च्या ‘गर्डर’च्या रेषेत (alignment) अडथळा निर्माण करत होता; तसेच या पोर्टलचे पाया (foundations) देखील प्रस्तावित ‘पियर कॉलम’च्या पायांच्या रेषेत अडथळा ठरत असल्याचे निदर्शनास आले होते. रेल्वे प्रशासनाने या महत्त्वपूर्ण मालमत्ता वेळेवर हटवण्याचे आणि त्यामध्ये आवश्यक बदल करण्याचे नियोजन यशस्वीरित्या आखले व त्याची अंमलबजावणी केली; ज्यामुळे NHAI ला नियोजित वेळापत्रकानुसार पुलाच्या बांधकामाचे कार्य पुढे नेणे शक्य झाले. सध्या सुरू असलेले OHE ची उंची वाढवण्याचे आणि त्यामध्ये सुधारणा करण्याचे काम, महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक पायाभूत सुविधांची उभारणी करताना रेल्वे आणि महामार्ग प्राधिकरणांमध्ये असलेल्या निकटच्या समन्वयाचे उत्तम उदाहरण आहे. हे काम पूर्ण झाल्यानंतर, अद्ययावत झालेली OHE प्रणाली सोलापूर विभागातील रेल्वेच्या परिचालन सुरक्षेत वाढ करेल, सेवेची विश्वासार्हता सुधारेल आणि सोलापूरमार्गे होणारी रेल्वे वाहतूक अधिक सुरळीत करण्यास मदत करेल. त्याच वेळी, यामुळे सोलापूर यार्ड येथील नवीन ROB च्या बांधकामालाही गती मिळेल. हा एक अत्यंत महत्त्वाचा प्रकल्प असून, यामुळे शहरी वाहतूक सुलभ होईल, वाहतूक कोंडी कमी होईल आणि सोलापूरच्या रहिवाशांसाठी रस्ते जोडणी अधिक बळकट होईल अशी अपेक्षा आहे.
रेल्वे प्रवासी आणि सर्वसामान्य जनतेला किमान त्रास होईल याची काळजी घेत असतानाच, पायाभूत सुविधांचे प्रकल्प सुरक्षितपणे, कार्यक्षमतेने आणि वेळेवर पूर्ण करण्यासाठी सोलापूर विभाग कटिबद्ध आहे. सोलापूर यार्ड ROB प्रकल्प हा या विभागासाठी अधिक सुरक्षित, कार्यक्षम आणि भविष्यासाठी सज्ज असे वाहतूक जाळे निर्माण करण्याच्या दिशेने मध्य रेल्वेने केलेल्या प्रयत्नांचेच प्रतिबिंब आहे.
