बालगंधर्व रंगमंदिरात ‘स्वरयात्रा’ कार्यक्रमात गायक-संगीतकार खंडेराव मुळे यांना करणार हार्मोनियमची साथसंगत
सोलापूर, प्रतिनिधी : सोलापूरच्या संगीत क्षेत्रासाठी अभिमानाची बाब ठरणारी कामगिरी म्हणजे श्यामसुंदर येदूर हे येत्या २४ सप्टेंबर २०२६ रोजी, गुरुवारी, पुणे येथे बालगंधर्व रंगमंदिरात आयोजित पुणे संगीत महोत्सवातील ‘स्वरयात्रा’ या कार्यक्रमात हार्मोनियमची साथसंगत करणार आहेत. या कार्यक्रमाचे प्रमुख गायक व संगीतकार खंडेराव मुळे यांना ते हार्मोनियमची सुरेल साथ देतील.
श्यामसुंदर येदूर यांचा जन्म सोलापूर येथे झाला. परमपूज्य सद्गुरु शिवशरणम्मा माऊली माताजी यांनी श्यामसुंदर यांना दत्तक घेतले आणि त्यांचे संगोपन परमपूज्य सद्गुरु शिवशरणम्मा माऊली कैवल्यधाम मठात झाले. जन्मापासूनच मठातील भक्तिमय वातावरणात वाढलेल्या श्यामसुंदर यांच्या मनावर तेथील भजन, कीर्तन, प्रवचन आणि सांगीतिक परंपरेचे संस्कार झाले.
सद्गुरु शिवशरणम्मा माऊली माताजींना संगीताची विशेष आवड असल्याने श्यामसुंदर यांनी हार्मोनियम वादन करावे, अशी त्यांची मनापासून इच्छा होती. माताजी त्यांना हार्मोनियमसमोर बसवून स्वतः म्हणत असलेले सूर वाजवण्यास प्रोत्साहन देत. “मी जसं म्हणते तसं वाजव” या साध्या शब्दांतून मिळालेल्या प्रोत्साहनाने श्यामसुंदर यांच्या मनात हार्मोनियमची आवड निर्माण झाली आणि पुढे हीच आवड त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची ओळख बनली.
पद्मशाली समाजातील, तेलुगू भाषिक कुटुंबातून आलेल्या श्यामसुंदर यांना मठातील सांगीतिक वातावरणामुळे हार्मोनियम वादनाची संधी मिळाली. औपचारिक शास्त्रीय संगीताचे शिक्षण नसतानाही स्वतःची जिद्द, सातत्यपूर्ण सराव आणि माताजींचे आशीर्वाद यांच्या जोरावर त्यांनी हार्मोनियम वादनात स्वतःची स्वतंत्र वाट निर्माण केली. त्यांना गुरुवर्य बाबुराव मंचनपल्ली काका यांचेही हार्मोनियम वादनासाठी मार्गदर्शन लाभले.
ह.भ.प. दत्तात्रय सरवदे यांचे विशेष योगदान
श्यामसुंदर यांच्या संगीतप्रवासात ह.भ.प. दत्तात्रय सरवदे यांचे योगदान आणि आशीर्वाद विशेष महत्त्वाचे ठरले आहेत.
श्यामसुंदर लहान असताना माताजींची त्यांच्याबद्दल विशेष काळजी होती. श्याम एकटाच असल्यामुळे तो मठाबाहेर गेला तर त्याची काळजी कोण घेणार, या भावनेतून माताजी त्याला सहजासहजी मठाबाहेर पाठवत नसत.
त्यावेळी ह.भ.प. दत्तात्रय सरवदे यांनी माताजींना आश्वस्त करत, “माताजी, तुम्ही काळजी करू नका. मी श्यामला जसा घेऊन जातो, तसाच मठात आणून सोडतो,” असे वचन दिले. हे वचन त्यांनी केवळ शब्दांपुरते न ठेवता अनेक वर्षे प्रत्यक्षात पाळले.
दत्तात्रय सरवदे श्यामसुंदर यांना आपल्या सोबत घेऊन संपूर्ण सोलापूर जिल्ह्यात तसेच महाराष्ट्रातील विविध गावांमध्ये भजन, कीर्तन आणि सांगीतिक कार्यक्रमांसाठी जात असत. या प्रवासातून श्यामसुंदर यांना प्रत्यक्ष कार्यक्रमांचा अनुभव मिळाला, विविध कलाकारांना जवळून पाहता आले आणि हार्मोनियमच्या साथसंगतीचे व्यावहारिक शिक्षण मिळत गेले.
त्यामुळे श्यामसुंदर यांच्या संगीतप्रवासात माताजींचे संस्कार आणि आशीर्वाद जितके महत्त्वाचे आहेत, तितकाच दत्तात्रय सरवदे यांनी दिलेला विश्वास, साथ आणि संधी यांचाही मोठा वाटा आहे.
ह.भ.प. नागनाथ पाटील साहेबांची तीन दशकांची साथ
पुढे सोलापूरचे सुप्रसिद्ध गायक व भारूडकार ह.भ.प. श्री. नागनाथ पाटील साहेब यांचेही श्यामसुंदर यांच्यावर विशेष प्रेम आणि आशीर्वाद लाभले.
गेल्या सुमारे ३० वर्षांपासून श्यामसुंदर येदूर हे नागनाथ पाटील साहेबांसोबत हार्मोनियमची साथसंगत करत आहेत. या प्रदीर्घ सहवासातून त्यांना गायन, भारूड, भजन आणि विविध सांगीतिक कार्यक्रमांच्या साथसंगतीचा समृद्ध अनुभव मिळाला.
माताजींचे संस्कार, दत्तात्रय सरवदे यांची साथ, नागनाथ पाटील साहेबांचे मार्गदर्शन आणि विविध कलाकारांच्या सहवासातून मिळालेला अनुभव यामुळे श्यामसुंदर यांच्या हार्मोनियम वादनाला सातत्याने आकार मिळत गेला.
हार्मोनियमसोबतच श्यामसुंदर येदूर सिंथेसायझरचेही वादन करतात. भक्तिमय वातावरणातून सुरू झालेला त्यांचा संगीतप्रवास आता सोलापूरच्या सीमा ओलांडून पुण्याच्या मानाच्या बालगंधर्व रंगमंदिराच्या व्यासपीठापर्यंत पोहोचला आहे.
कैवल्यधाम मठाशी खंडेराव मुळे यांचे जिव्हाळ्याचे नाते
या कार्यक्रमाची आणखी एक विशेष बाब म्हणजे गायक व संगीतकार श्री. खंडेराव मुळे यांचा कैवल्यधाम मठाशी असलेला अनेक वर्षांचा जिव्हाळ्याचा संबंध. श्री. खंडेराव मुळे हे अनेक वर्षांपासून परमपूज्य सद्गुरु शिवशरणम्मा माऊली माताजींची सेवा करत आहेत. संगीत क्षेत्रातील आपल्या कलेसोबतच त्यांनी मठाशी असलेले सेवाभावाचे नाते आजतागायत जपले आहे.
खंडेराव मुळे आणि त्यांच्या पत्नी सौ. आसावरी मुळे यांची परमपूज्य सद्गुरु शिवशरणम्मा माऊली माताजींवर अतूट श्रद्धा आणि निष्ठा आहे. मठातील विविध धार्मिक, सांगीतिक आणि आध्यात्मिक उपक्रमांमध्ये त्यांचा सहभाग राहिला आहे.
त्यामुळे कैवल्यधाम मठाच्या संस्कारात वाढलेले श्यामसुंदर येदूर आणि मठाशी अनेक वर्षांपासून सेवाभावाचे नाते जपणारे गायक-संगीतकार श्री. खंडेराव मुळे हे दोघेही ‘स्वरयात्रा’च्या निमित्ताने एकाच व्यासपीठावर येत आहेत. कैवल्यधाम मठाशी संबंधित भक्तांसाठी आणि संगीतप्रेमींसाठी ही विशेष आनंदाची बाब आहे.
संगीताचा वारसा पुढील पिढीकडे
विशेष म्हणजे, श्यामसुंदर येदूर यांचा संगीतप्रवास केवळ त्यांच्यापुरता मर्यादित न राहता पुढील पिढीकडेही पुढे जात आहे. संगीताची ही परंपरा कायम राहावी, या उद्देशाने त्यांनी आपल्या दोन्ही मुलांना लहानपणापासूनच शास्त्रीय संगीताचे शिक्षण देण्यास सुरुवात केली आहे.
त्यांचे दोन्ही पुत्र शरणेश्वर येदूर आणि श्रीरंग येदूर हे गुरुवर्य बाळासाहेब कुलकर्णी यांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक वर्षे संगीताचे शिक्षण घेतले असून आत्ता मोठा मुलगा चि. शरणेश्वर येदूर हा सध्या गायनाचा अभ्यास सौ. सावनी कुलकर्णी यांच्याकडे करत असून, हार्मोनियमचे शिक्षण गुरुवर्य श्री. निलय दादा साळवी यांच्याकडे घेत आहे.
तर लहान मुलगा चि. श्रीरंग येदूर हा गुरुवर्य श्री. यशवंत ‘भैय्या’ वैष्णव यांच्या मार्गदर्शनाखाली तबल्याचे शिक्षण घेत आहे. विशेष म्हणजे, ४ सप्टेंबर २०२६ रोजी मुंबई येथे श्रीरंग येदूर यांचे तबला सोलो सादरीकरण संपन्न झाले. ही त्यांच्या संगीतप्रवासातील उल्लेखनीय कामगिरी ठरली.
एका पिढीने अनुभवलेले संस्कार, मिळवलेले संगीतज्ञान आणि गुरूंचे आशीर्वाद पुढील पिढीकडे सुपूर्द करण्याचा श्यामसुंदर येदूर यांचा हा प्रयत्न प्रेरणादायी ठरत आहे. आज श्यामसुंदर येदूर हार्मोनियमच्या माध्यमातून संगीतसेवा करत आहेत, तर त्यांची दोन्ही मुले गायन, हार्मोनियम आणि तबला या माध्यमातून संगीताची साधना करत आहेत.
कैवल्यधाम मठ व येदूर कुटुंबाची ही संगीतपरंपरा पुढे अशीच विस्तारत राहावी आणि शरणेश्वर व श्रीरंग हे दोन्ही सुपुत्र आपल्या कलेच्या माध्यमातून सोलापूरचे तसेच आपल्या गुरूंचे नाव देश-विदेशात उज्ज्वल करावेत, अशी आशा संगीतप्रेमी व्यक्त करत आहेत.
माताजींचे संस्कार • गुरूंचे मार्गदर्शन • संगीताची साधना • पुढील पिढीचा वारसा
माताजींचे आशीर्वाद, ह.भ.प. दत्तात्रय सरवदे यांची साथ, ह.भ.प. नागनाथ पाटील साहेबांचे मार्गदर्शन, गुरूंचे आशीर्वाद आणि संगीतसेवेची साधना यांचा सुंदर संगम श्यामसुंदर येदूर यांच्या संगीतप्रवासातून पाहायला मिळतो. आता हाच प्रवास ‘स्वरयात्रा’च्या माध्यमातून पुण्याच्या बालगंधर्व रंगमंदिराच्या मानाच्या व्यासपीठावर पोहोचत आहे.
कार्यक्रमाची माहिती
कार्यक्रम : ‘स्वरयात्रा’
दिनांक : २४ सप्टेंबर २०२६, गुरुवार
वेळ : सायंकाळी ५ वाजता
स्थळ : बालगंधर्व रंगमंदिर, पुणे
प्रमुख गायक व संगीतकार : खंडेराव मुळे
व्हायोलिन : प्रभंजन पाठक
निवेदक : शैलेश महामुनी
सहकलाकार : इरा देशपांडे
तबला : महेशराज साळुंके
पखवाज : गणेश चाकणकर
हार्मोनियम : श्यामसुंदर येदूर
