भारतीय शिल्पकलेच्या आधुनिक इतिहासात राम वांजी सुतार हे नाव अत्यंत आदराने घेतले जाते. दगड, कांस्य व धातूमध्ये प्राण फुंकणारे शिल्पकार म्हणून त्यांची ओळख आहे. भारतातीलच नव्हे तर जगातील अनेक राष्ट्रपुरुषांची उंचावलेली, प्रेरणादायी रूपे राम सुतार यांच्या हातून साकारली गेली आहेत.
राम सुतार यांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १९२५ रोजी महाराष्ट्रातील धुळे जिल्ह्यातील गोंडूर या लहानशा गावात झाला. त्यांचे वडील पारंपरिक शिल्पकार होते. बालपणापासूनच दगड, माती, लाकूड यांच्याशी त्यांचा जिव्हाळा निर्माण झाला. वडिलांच्या हाताखाली त्यांनी शिल्पकलेचे प्राथमिक धडे घेतले.नंतर त्यांनी जे. जे. स्कूल ऑफ आर्ट, मुंबई येथे औपचारिक शिक्षण घेतले. येथूनच त्यांच्या कलेला शास्त्रीय बैठक आणि आधुनिक दृष्टिकोन लाभला.
कलेची वैशिष्ट्ये
राम सुतार यांच्या शिल्पकलेची काही ठळक वैशिष्ट्ये:
व्यक्तिमत्त्वाचा जिवंत भाव पकडण्याची विलक्षण क्षमता
चेहऱ्यावरचे सूक्ष्म भाव, देहबोली आणि हालचाल यांचे अचूक दर्शन
शिल्प केवळ देखणे न राहता प्रेरणादायी बनवण्याची दृष्टी
ऐतिहासिक, सामाजिक व राष्ट्रीय भावनांचे प्रभावी दर्शन
त्यांची शिल्पे पाहताना ती दगडाची नसून जणू बोलत आहेत, असा अनुभव येतो.
महत्त्वाची शिल्पनिर्मिती
राम सुतार यांनी असंख्य थोर व्यक्तींची शिल्पे घडवली, त्यामध्ये विशेषतः:
सरदार वल्लभभाई पटेल – “स्टॅच्यू ऑफ युनिटी” (गुजरात)
जगातील सर्वात उंच पुतळा (१८२ मीटर)
भारतीय एकतेचे आणि दृढ नेतृत्वाचे प्रतीक
महात्मा गांधी – भारतासह अनेक देशांतील पुतळे
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
पंडित जवाहरलाल नेहरू
इंदिरा गांधी, नेताजी सुभाषचंद्र बोस, स्वामी विवेकानंद
अनेक संसद भवन, विद्यापीठे व सार्वजनिक ठिकाणी असलेली शिल्पे
राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय सन्मान
राम सुतार यांच्या कलेची दखल देश-विदेशात घेतली गेली:
पद्मश्री (१९९९)
पद्मभूषण (२०१६)
विविध कला पुरस्कार व सन्मान
भारत सरकारचे प्रमुख शिल्पकार म्हणून मान्यता
वारसा आणि प्रेरणा
राम सुतार हे केवळ शिल्पकार नाहीत, तर राष्ट्रीय स्मृती घडवणारे कलाकार आहेत. त्यांच्या शिल्पांमुळे पुढील पिढ्यांना इतिहास, नेतृत्व, राष्ट्रभक्ती आणि मूल्यांची ओळख मिळते. आजही त्यांचे कार्य अनेक तरुण कलाकारांसाठी प्रेरणास्त्रोत आहे.
राम सुतार यांची शिल्पकला म्हणजे दगडातून उमटलेले विचार, राष्ट्रपुरुषांचे जिवंत दर्शन आणि भारतीय संस्कृतीचा गौरव. त्यांच्या हातून घडलेली शिल्पे ही काळाच्या पलीकडे जाणारी अमर कला आहे.आज त्यांचे निधन झाले आहे. कला जगतासाठी आजचा दिवस दुःखाचा असून एक हारहुन्नरी कलाकार हरपला आणि ही पोकळी भरून काढता येणार नाही
