मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पांतर्गत आज एक महत्त्वपूर्ण टप्पा गाठला गेला. टनेल बोरिंग मशीनचे (टीबीएम) पहिले कटरहेड महाराष्ट्रातील मुंबई येथील विक्रोळी शाफ्टमध्ये यशस्वीरित्या खाली उतरवण्यात आले. १३.६ मीटर व्यास आणि अंदाजे ३५० टन वजन असलेले हे कटरहेड, टीबीएमच्या मुख्य शील्डच्या प्राथमिक जोडणीचा अंतिम टप्पा दर्शवते.
२१ किलोमीटर लांबीच्या मुंबई बोगद्याच्या विभागापैकी १६ किलोमीटरचे बांधकाम करण्यासाठी दोन टीबीएमची जोडणी केली जात आहे. यामध्ये ठाणे खाडीखालच्या ७ किलोमीटर लांबीच्या बोगद्याचा समावेश आहे, जो भारतातील पहिला समुद्राखालचा रेल्वे बोगदा असेल. प्रत्येक टीबीएमचे वजन ३,००० टनांपेक्षा जास्त असून, देशात रेल्वे बोगद्याच्या बांधकामासाठी वापरण्यात आलेले हे आतापर्यंतचे सर्वात मोठे मशीन आहे.
अभियांत्रिकीचा एक अद्भुत नमुना:
- १३.६ मीटर व्यासासह, हे कटरहेड एकाच बोगद्यात हाय-स्पीड कॉरिडॉरच्या अप आणि डाउन दोन्ही लाईन्स सामावून घेण्याइतका मोठा बोगदा खोदण्यास सक्षम आहे.
- त्याचे ३५० टन वजन अंदाजे २५० प्रवासी गाड्यांइतके (मध्यम आकाराच्या एसयूव्ही) आहे.
- हे युनिट पाच वेगवेगळ्या खेपांमध्ये साइटवर पोहोचवण्यात आले आणि १,६०० किलोग्रॅम वजनाच्या उच्च-सुस्पष्ट वेल्डिंगचा वापर करून ते एकत्र जोडण्यात आले.
- हे युनिट ८४ कटर डिस्क, १२४ स्क्रॅपर आणि १६ बकेट लिप्सने सुसज्ज आहे, जे उत्खनन आणि मलबा काढण्याची प्रक्रिया कार्यक्षम बनवतात.
कटर डिस्क ही खडक कापणारी मुख्य साधने आहेत. त्यानंतर कटरहेडवरील स्क्रॅपर मलबा काढून स्वच्छ करतात.
बकेट लिप हे कटरहेडमधील एक छिद्र आहे, ज्यातून मलबा मशीनच्या मक चेंबरमध्ये प्रवेश करतो. यामुळे मलबा गोळा करण्यास आणि त्याला पाईपलाईन प्रणालीकडे निर्देशित करण्यास मदत होते, ज्यामुळे बोगद्यातून तो बाहेर काढणे शक्य होते.
टीबीएम (TBM) विक्रोळीपासून अंदाजे ६ किलोमीटरचा प्रवास करेल. दाट शहरी भागातून आणि मिठी नदीखालून जात, ते वांद्रे-कुर्ला कॉम्प्लेक्स (बीकेसी) येथील बांधकाम सुरू असलेल्या मुंबई बुलेट ट्रेन स्टेशनवर पोहोचेल, जिथे ते हटवले जाईल.
सुरक्षित उत्खनन सुनिश्चित करण्यासाठी आणि सभोवतालच्या संरचनांवर देखरेख ठेवण्यासाठी विविध देखरेख उपकरणांचा वापर केला जात आहे. यामध्ये सरफेस सेटलमेंट पॉइंट्स (SSP), ऑप्टिकल डिस्प्लेसमेंट सेन्सर्स (ODS) किंवा टिल्ट मीटर्स, बीआरटी (बाय-रिफ्लेक्शन टार्गेट/३डी टार्गेट), बोगद्याच्या पृष्ठभागावरील सूक्ष्म ताण मोजण्यासाठी स्ट्रेन गेजेस आणि कंपने व भूकंपाच्या लाटांवर देखरेख ठेवण्यासाठी पीक पार्टिकल व्हेलॉसिटी (PPV) किंवा सिस्मोग्राफ्स यांचा समावेश आहे.
